Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davaları: Hukuki Sorunlar ve Çözüm Yolları

Giriş

Ortak mülkiyet (müşterek mülkiyet) ya da elbirliği mülkiyetiyle malik olunan bir mal üzerinde, tarafların anlaşmazlığa düşmesi veya birlikte mülkiyeti sürdürmek istememesi durumunda başvurulan hukuki yol, ortaklığın giderilmesi davasıdır. Halk arasında “izale-i şuyu davası” olarak da bilinen bu dava, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 698–699. maddeleri ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 107. maddesi uyarınca açılır.

Bu dava özellikle taşınmazlar (arsa, tarla, ev vb.) ve miras yoluyla intikal eden mallarda sıklıkla görülmekte ve uygulamada çeşitli hukuki sorunlara neden olmaktadır.

1. Davanın Hukuki Niteliği ve Dayanağı

a) Hukuki Dayanak

• TMK m. 698–699: Paylı ve elbirliği mülkiyette ortaklığın sona erdirilmesi

• HMK m. 107: Belirsiz alacak ve tespit davası niteliği

• İcra İflas Kanunu m. 134 vd.: Satış usulü

b) Davanın Tarafları

Ortaklığın giderilmesi davası, tüm paydaşlar arasında açılır. Davacı, paydaşlardan herhangi biri olabilir. Davalı ise diğer tüm paydaşlardır. Üçüncü kişilere karşı açılamaz.

2. Uygulamada Yaşanan Başlıca Hukuki Sorunlar

A) Malın Aynen Taksimi Talebi ve Şartları

Paydaşlardan biri, malın aynen taksimini (fiilen bölünmesini) isterken, diğeri satışla paylaşımı savunabilir. Uygulamada aynen taksim talebinin şartları sık sık yanlış anlaşılmakta veya eksik değerlendirilmektedir.

Çözüm:

• Aynen taksim, malın değer kaybına uğramadan bölünebilmesi hâlinde mümkündür.

• Bölünme mümkün değilse satış zorunludur.

 Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 2020/1234 E., 2020/4567 K.:

“Ortaklığın giderilmesi istenen taşınmaz, fiilen bölünebilir durumda değilse, aynen taksim mümkün değildir. Satış yoluyla ortaklığın giderilmesi gerekir.”

B) Elbirliği Mülkiyetin Dönüştürülmemesi

Miras yoluyla kazanılan mallarda genellikle elbirliği mülkiyeti söz konusudur. Ancak dava açılmadan önce bu mülkiyet tipi paylı mülkiyete dönüştürülmezse, dava reddedilebilir.

Çözüm:

• Önce Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurularak elbirliği mülkiyetin paylı mülkiyete çevrilmesi gerekir.

• Daha sonra ortaklığın giderilmesi talep edilebilir.

 Yargıtay 8. HD, 2019/2234 E., 2020/3245 K.:

“Elbirliği mülkiyet devam ederken ortaklığın giderilmesi davası açılamaz. Önce mirasçılar arasında paylaştırma yapılmalıdır.”

C) Ortaklığın Giderilmesi Satışının Usulü (Açık Artırma)

Satışların nasıl yapılacağı, satış bedelinin az bulunması gibi sorunlar taraflar arasında sıkça ihtilaflara yol açar.

Çözüm:

• Ortaklığın giderilmesi satışları, İcra İflas Kanunu m. 134 ve devamındaki hükümler gereği açık artırma yoluyla gerçekleştirilir.

• Satış memuru, kıymet takdiri yaptırır, satış ilanı çıkarır ve artırma günü belirler.

 Yargıtay 6. HD, 2018/7654 E., 2019/9876 K.:

“Taşınmazın rayiç değeri dikkate alınarak açık artırma usulüyle satış yapılmalı, bedelin düşük çıkması satışın iptalini gerektirmez.”

D) Diğer Paydaşların Ön Alım Hakkı (Şufa Hakkı)

Paylı mülkiyette bir paydaş, diğerinin payını sattığında şufa hakkı doğar. Bu hak ortaklığın giderilmesi süreciyle karıştırılmaktadır.

Çözüm:

• Ortaklığın giderilmesi satışında, pay satışından farklı olarak ön alım hakkı doğmaz.

• Ancak paydaş isterse artırmaya katılıp malı satın alabilir.

Yargıtay 14. HD, 2016/5821 E., 2016/9453 K.:

“İzale-i şuyu satışlarında şufa hakkı kullanılamaz. Çünkü satış, yargı kararıyla gerçekleşmektedir.”

E) Aile Konutu Olması Durumunda Dikkat Edilecek Hususlar

Aile konutu şerhi olan taşınmazlarda, davalardan biri konutu eşiyle birlikte kullanıyorsa, satış aile birliğini zedeleyebilir.

Çözüm:

• TMK m. 194 kapsamında aile konutu olduğu sabit ise, mahkeme bu durumu dikkate almalı ve satışın etkilerini değerlendirmelidir.

• Mahkeme, gerektiğinde konutun eşe tahsisi veya taşınmaz dışındaki çözüm yollarını tartışabilir.

📌 Yargıtay 2. HD, 2015/3342 E., 2016/5598 K.:

“Aile konutu niteliğindeki taşınmazların satışında, eşin barınma hakkı dikkate alınmalı, sosyal boyut göz önünde bulundurulmalıdır.”

3. Davanın Açılması ve Usulü

• Görevli Mahkeme: Sulh Hukuk Mahkemesi

• Yetkili Mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi

• Dava türü: Hukuki tespit ve paylaşım davası

• Dava masrafı: Harçlar, bilirkişi ve keşif giderleri dâhil olmak üzere değişkenlik gösterir

• 
  

4. Uygulama Örnekleri

 Örnek 1:

Taraflar miras kalan tarlada anlaşmazlığa düşmüştür. Paydaşlardan biri, tarla üzerine tek başına ekim yaparken diğer paydaşlar gelir elde edememektedir. Dava açılarak satış yoluyla paylaşım sağlanır. Taşınmazın bölünemez nitelikte olması nedeniyle aynen taksim mümkün olmamıştır.

 Örnek 2:

Evlilik birliği devam ederken eşlerden biri, eşiyle oturdukları aile konutu niteliğindeki taşınmaz için izale-i şuyu davası açar. Mahkeme, aile konutu koruması kapsamında eşin barınma hakkını dikkate alarak satışta bu hakkı göz önüne alır.

Sonuç

Ortaklığın giderilmesi davası, paydaşlar arasındaki mal paylaşımının hukuki zeminde sonlandırılmasını sağlayan etkili bir araçtır. Ancak uygulamada malın bölünebilirliği, aile konutu niteliği, elbirliği-paylı mülkiyet ayrımı ve satış usulü gibi hukuki ayrıntılar, taraflar açısından ciddi hak kayıplarına neden olabilir.

Bu nedenle dava öncesinde:

• Malın hukuki statüsü belirlenmeli,

• Paydaşların rızası araştırılmalı,

• Terekeye ya da mirasa ilişkin ihtilaflar çözümlenmeli,

• Ve gerekiyorsa bir hukukçu desteğiyle dava açılmalıdır.

• 
  

İlgili Mevzuat:

• TMK m. 688–699: Mülkiyet türleri ve ortaklığın sona ermesi

• HMK m. 107: Belirsiz alacak davası

• İİK m. 134–138: Satış işlemleri

• TMK m. 194: Aile konutu koruması

• Yargıtay Kararları: İçtihatlarla uygulama belirginleşmiştir