Ruhsat İptali ve Kamulaştırma Davaları

Bulut Ozan Irmak
4 Kas 2025
2 dakikada okunur

1. Giriş

İmar ve yapılaşma süreçlerinde idare tarafından verilen inşaat ruhsatı, işyeri açma ruhsatı veya yapı kullanma izin belgesi, bireylerin mülkiyet hakkı ve yatırım güvenliği açısından büyük önem taşır.Ancak bazı durumlarda bu ruhsatlar, hukuka aykırı şekilde verilmiş olabileceği gerekçesiyle idarece iptal edilebilir veya yargı kararıyla geçersiz sayılabilir.

Ruhsat iptaliyle birlikte mülkiyet hakkının sınırlandığı hallerde, çoğu zaman kamulaştırma gündeme gelir. Bu nedenle ruhsat iptali ve kamulaştırma davaları, birbirini tamamlayan ve idari yargının en önemli konularından iki tanesidir.

2. Hukuki Dayanaklar

3194 Sayılı İmar Kanunu
- Madde 21: Yapı ruhsatı alınmadan inşaat yapılamayacağı
- Madde 32: Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıların yıkımı
- Madde 42: İmar mevzuatına aykırılıklarda para cezaları
2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu
- Madde 3: Kamu yararı kararı alınması
- Madde 8: Kamulaştırma bedelinin tespiti
- Madde 10: Mahkeme süreci
- Madde 14: Kamulaştırmanın iptali davası
Anayasa Madde 35: Mülkiyet hakkı
Anayasa Madde 46: Kamulaştırma ve bedel güvencesi
2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK)
- Madde 2: İptal davası
- Madde 12: Tam yargı davası

3. Ruhsat İptali Davası

a. Davanın Konusu

Ruhsat iptali davası, idare tarafından verilen inşaat veya işletme ruhsatının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açılan bir iptal davasıdır.

b. Yetkili Mahkeme

Ruhsatı veren idarenin bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.

c. Dava Açma Süresi

İptali istenen işlemin tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 60 gün içinde dava açılmalıdır.

d. Yürütmenin Durdurulması

Mahkeme, ruhsatın uygulanması halinde telafisi güç zarar doğacağına kanaat getirirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.

e. Bilirkişi İncelemesi

Davalarda çoğunlukla şehir plancısı, inşaat mühendisi ve mimarlardan oluşan bilirkişi heyeti tarafından yerinde inceleme yapılır.

4. Kamulaştırma Davası

a. Kamulaştırmanın Amacı

Kamu yararı amacıyla özel mülkiyetteki taşınmazların idare tarafından bedeli karşılığında alınması işlemidir.

b. Süreç

Kamu yararı kararı alınır.
Bedel tespiti yapılır.
Malikle anlaşma sağlanamazsa idare mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılır.
Malik isterse kamulaştırmanın iptali için ayrıca dava açabilir.

c. Kamulaştırmanın İptali Davası

Kamulaştırma işleminin kamu yararına dayanmadığı veya usule aykırı yapıldığı gerekçesiyle açılan davadır.Süre, işlemin tebliğinden itibaren 30 gündür.

5. Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Kamu yararı kararı alınmadan yapılan kamulaştırmalar
Eksik veya düşük bedel tespiti
Ruhsat iptalinin gerekçesiz yapılması
Uzun süren bilirkişi incelemeleri
Kamulaştırmasız el atma (fiili el koyma)
Yargı kararlarının geç uygulanması

Bu sorunlar, çoğu zaman mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğurur.

6. Yargı Kararları ve İçtihatlar

Danıştay 6. Daire, E.2018/2631, K.2020/1123:“İmar planına aykırı olarak verilen yapı ruhsatının iptali hukuka uygundur.”
Yargıtay 5. HD, E.2016/8945, K.2018/6312:“Kamulaştırmasız el atma, Anayasa’nın 35. maddesi ile güvence altına alınan mülkiyet hakkını ihlal eder.”
AYM, 2019/15372 Başvuru:“Kamu yararı gözetilmeden yapılan kamulaştırma işlemi mülkiyet hakkının ihlalidir.”

7. Hukuki Çözüm Yolları

İptal Davası Açmak:Hukuka aykırı ruhsat veya kamulaştırma işlemi iptal ettirilebilir.
Tam Yargı Davası:Uğranılan maddi zararlar için tazminat talep edilebilir.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvurusu:Mülkiyet hakkı veya adil yargılanma hakkı ihlal edildiyse başvurulabilir.
Yürütmenin Durdurulması Talebi:Telafisi güç zararların önlenmesi amacıyla dava sürecinde uygulanabilir.

8. Sonuç

Ruhsat iptali ve kamulaştırma davaları, hem idarenin planlama yetkisi hem de bireylerin mülkiyet hakkı açısından hassas bir denge gerektirir.Bu tür işlemlerde kamu yararı gözetilmediği takdirde, yargı organları devreye girerek bireyin haklarını korur.

Yargı denetimi sayesinde idare, keyfi işlem yapma olasılığından uzaklaştırılır ve hukuk devleti ilkesi güçlenir.