Tam Yargı Davasının Unsurları, Süreci ve Uygulama Alanları

1. Giriş

Tam yargı davası, idari işlemler veya kamu gücü eylemleri nedeniyle uğranılan zararların tazmini amacıyla açılan özel bir dava türüdür.Bu dava, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK)’ta düzenlenmiş olup, vatandaşların maddi ve manevi zararlarının giderilmesini sağlar.

Tam yargı davası, idari işlemlere karşı açılan iptal davalarından farklı olarak, esas itibariyle tazminat talebine yöneliktir.

2. Hukuki Dayanaklar

• 2577 Sayılı İYUK

  • Madde 12: Tam yargı davasının açılabileceği idari işlemler ve yetkili mahkeme

  • Madde 13: Davanın şartları ve unsurları

• Anayasa Madde 125: Devletin yargı denetimi altında olması ve hukuka aykırı işlemlerden dolayı zarar görenin tazminat hakkı

• İlgili özel kanunlar: İmar Kanunu, Kamulaştırma Kanunu, Vergi Usul Kanunu vb.

3. Tam Yargı Davasının Unsurları

1. Hukuka Aykırılık:İdari işlem veya kamu gücü eylemi hukuka aykırı olmalıdır.

2. Zarar:Davacı, maddi veya manevi zarar gördüğünü ispatlamalıdır.

3. Nedensellik Bağı:Zarar ile idari işlem arasında doğrudan illiyet bağı bulunmalıdır.

4. Yetkili Mahkeme:İşlemi yapan idare mahkemesi veya özel kanunlarla belirlenen mahkeme yetkilidir.

4. Dava Açma Süresi

• Tam yargı davası, zararın doğduğu veya öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır.

• Süre hak düşürücü niteliktedir.

5. Dava Süreci

1. Dava Dilekçesi ve İddialar:Davacı, uğradığı zarar ve hukuka aykırılık gerekçelerini açıkça belirtir.

2. Delil ve Bilirkişi:Maddi zararlar için bilirkişi raporu alınabilir;Manevi zararlar için ise mahkeme değerlendirmesi yeterlidir.

3. Yargılama:İdare mahkemesi, işlemin hukuka uygunluğunu ve zararın miktarını inceler.

4. Karar:

   • Davanın kabul edilmesi: İdare, zarar görene tazminat öder.

   • Davanın reddi: İdarenin hukuka uygun hareket ettiği kabul edilir.

6. Uygulama Alanları

• Ruhsat ve izin işlemleri: Ruhsatsız yapı veya haksız iptal nedeniyle maddi zarar

• Kamulaştırma işlemleri: Eksik bedel veya gecikme nedeniyle zarar

• Vergi ve harç işlemleri: Usulsüz vergi tarhiyatları ve tahsilatlar

• Kamu hizmetlerinden kaynaklanan zararlar: Örneğin, yanlış uygulanan trafik veya belediye işlemleri

7. Yargıtay ve Danıştay İçtihatları

• Danıştay 6. Daire, E.2015/3124, K.2017/1890:“Kamu gücü eylemi veya işlemi nedeniyle uğranan maddi zarar, tam yargı davası ile tazmin ettirilebilir.”

• Yargıtay 5. HD, E.2016/4213, K.2018/2567:“İdari işlemin hukuka aykırı olduğu tespit edilirse, zarar görenin uğradığı maddi zarar ödenir.”

• Danıştay İDDK, E.2018/44, K.2020/71:“Manevi zarar talepleri, somut olayın niteliğine göre değerlendirilmeli ve ölçülü olmalıdır.”

8. Hukuki Çözüm Yolları

1. Tam Yargı Davası Açmak:Maddi veya manevi zararların tazmini için.

2. İptal Davasıyla Kombinasyon:İdari işlemin iptali ve tazminat taleplerinin birlikte gündeme getirilmesi mümkündür.

3. Bireysel Başvuru (AYM):Temel hak ihlali durumlarında ek bir başvuru yolu.

9. Sonuç

Tam yargı davaları, vatandaşların idari işlemler karşısında maddi ve manevi haklarını koruyan önemli bir hukuki mekanizmadır.Bu davalarda:

• Zararın açık ve kanıtlanabilir olması,

• İdari işlemin hukuka aykırı olduğunun ispatlanması,

• Yetkili mahkemeye başvurulması,

başarılı bir sonuç elde edilmesi açısından kritik öneme sahiptir.