Tazminat Davalarında Dolandırıcılık

1. Giriş

Dolandırıcılık suçu yalnızca ceza hukuku bakımından değil, aynı zamanda özel hukuk açısından da tazminat sorumluluğu doğurur. Bir kişinin hileli davranışlarla diğerini zarara uğratması, haksız fiil niteliğindedir ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.49 uyarınca zarar görenin maddi ve manevi tazminat isteme hakkı vardır.

Dolayısıyla, dolandırıcılık fiili sonucunda mağdurun uğradığı zarar yalnızca ceza mahkemesinde değil, hukuk mahkemelerinde açılacak tazminat davası ile de giderilebilir.

2. Hukuki Dayanak

• Türk Ceza Kanunu (TCK) m.157–158: Dolandırıcılık suçunun tanımı ve nitelikli halleri.

• Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.49: Haksız fiil sorumluluğu.

• TBK m.50–52: Zararın belirlenmesi ve tazminatın kapsamı.

• TBK m.58: Manevi tazminat.

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Ceza Daireleri Kararları.

3. Tazminat Davasının Amacı

Ceza yargılamasında fail cezalandırılır; ancak mağdurun maddi zararı her zaman giderilmez.Bu nedenle, tazminat davasının amacı:

• Mağdurun uğradığı maddi kaybın telafi edilmesi,

• Manevi huzursuzluğun giderilmesi,

• Failin hukuki sorumluluğunun belirlenmesidir.

4. Tazminat Davasının Türleri

a. Maddi Tazminat Davası

Dolandırıcılık sonucu maddi kayba uğrayan kişi, malvarlığı zararını talep edebilir.Örnek:

• Sahte yatırım vaadiyle para alınması,

• İlan veya internet dolandırıcılığıyla yapılan haksız kazanç,

• Sahte belgeyle taşınmaz devri.

b. Manevi Tazminat Davası

Failin eylemi mağdurun kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyorsa (örneğin güveninin, itibarının zedelenmesi), mağdur manevi tazminat da isteyebilir.

5. Dava Açılabilecek Mahkeme ve Süre

• Tazminat davası Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır.

• Ceza davası sürerken açılabileceği gibi, ceza davası sonuçlandıktan sonra da açılabilir.

• TBK m.72 uyarınca dava süresi, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıldır.

6. Deliller

• Ceza dosyası içeriği (tanık beyanı, bilirkişi raporu, delil dosyaları),

• Banka dekontları, sözleşmeler, fatura veya mesajlaşmalar,

• Mahkeme kararı veya savcılık iddianamesi.

Ceza davası sonucunda failin mahkûm olması, tazminat davasında kesin delil olmasa da güçlü bir karinadır.

7. Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

• Ceza davasının uzun sürmesi nedeniyle tazminat davasının gecikmesi,

• Zararın tam miktarının belirlenememesi,

• Failin mal varlığına ulaşamama veya mal kaçırma girişimleri,

• Manevi tazminat miktarının belirsizliği.

8. Yargıtay İçtihatlarından Örnekler

• Yargıtay 4. HD, 2019/4525 E., 2020/3146 K.: “Dolandırıcılık fiili, mağdurun malvarlığında azalmaya yol açtığından, fail tazminatla sorumludur.”

• Yargıtay 11. HD, 2021/2731 E., 2022/1874 K.: “Ceza davası beraatle sonuçlansa bile, haksız fiil koşulları oluşmuşsa hukuk mahkemesinde tazminata hükmedilebilir.”

• Yargıtay HGK, 2020/1121 E., 2021/851 K.: “Manevi tazminatın amacı cezalandırma değil, mağdurun ruhsal dengesinin yeniden sağlanmasıdır.”

9. Çözüm ve Hukuki Öneriler

• Mağdurlar, ceza davasıyla eş zamanlı olarak tazminat davası açma veya katılma hakkını kullanmalıdır.

• Zararın belgelendirilmesi için banka kayıtları, sözleşmeler ve yazılı deliller toplanmalıdır.

• Failin mal kaçırma ihtimaline karşı ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir kararı talep edilmelidir.

• Ceza davası devam ederken hukuk mahkemesi, ceza dosyasının sonucunu bekleyebilir (bekletici mesele).

10. Sonuç

Dolandırıcılık fiili, mağdur açısından yalnızca cezaî değil aynı zamanda mali ve manevi zarar doğuran bir haksız fiildir. Mağdurun zararı, ceza yargılamasıyla birlikte veya sonrasında açılacak tazminat davası ile giderilebilir.Yargıtay içtihatları, dolandırıcılık eyleminin hem cezai hem hukuki sorumluluk doğurduğunu kabul etmektedir. Bu nedenle mağdurlar, süreci avukat desteğiyle yürütmeli ve zararlarını belgelendirmelidir.